Rehberler

Yemek Günlüğü Takıntıya Dönüşünce Ne Yapmalı?

Yemek günlüğü kaygı yaratmaya başladığında ne zaman bırakmalı, hangi işaretlere dikkat etmeli ve uzmana nasıl danışmalı? Somut kontrol yöntemleri.

Yayın:

Ahşap masada açık bir defter, kalem, bir bardak su ve taze bir elma; sakin sabah ışığı.
Kısa cevap
  • Günlüğü açtığınızda ilk hissettiğiniz şey merak değil de gerginlikse, bu bir uyarı işaretidir.
  • Her öğünü 'iyi' ya da 'kötü' diye etiketliyorsanız günlük gözlem aracı olmaktan çıkmış demektir.
  • Kaygı, suçluluk ya da öğün atlama davranışı başladıysa günlüğü bırakıp bir uzmana danışın.

Yemek günlüğü tutmak işe yarar mı? Evet, doğru kullanıldığında yarar sağlar: ne zaman, ne kadar ve hangi duyguyla yediğinizi fark etmenize yardımcı olur. Ancak bu fayda koşulludur. Günlük bir gözlem aracıyken suçlama aracına dönüşebilir. Sayfayı her açtığınızda omuzlarınız geriliyorsa, yazdıklarınızı gizliyorsanız ya da bir öğünü atlamayı 'temiz sayfa' gibi görüyorsanız işler karışmış olabilir. Bu durumda doğru hamle günlüğü bırakmak ve bir uzmana danışmaktır. Aşağıda bu eşiği nasıl tanıyacağınızı ve sonrasında ne yapacağınızı adım adım anlatıyorum.

Gözlem Aracı ile Suçlama Aracı Arasındaki Fark

Bir defter düşünün. Sabah kahvaltıda ne yediğinizi yazıyorsunuz, yanına da 'yine abarttım' notunu düşüyorsunuz. Bu cümle bir gözlem değil, bir yargıdır. Günlük buraya kaydığında artık veri toplamıyorsunuz; kendinizi yargılıyorsunuz.

Gözlem aracı olarak kullanılan bir günlükte şu üç bilgi yan yana durur: ne yediğiniz, o anki açlık düzeyiniz ve ruh haliniz. Bu üçlü, tekrar eden kalıpları görünür kılar. Örneğin her akşam saat dokuzda mutfağa gittiğinizi fark edersiniz. O saatte aç olmadığınızı, sadece günün gerginliğini bastırmak istediğinizi görürsünüz. Bu bilgi işe yarar.

Suçlama aracına dönüşen günlükte ise üçüncü sütun kaybolur. Geriye sadece 'ne yedim' ve 'bu ne kadar kötüydü' kalır. Bu noktada günlük size bilgi vermez, sizi cezalandırır. Yemek günlüğünün gerçekten işe yaradığı durumlar tam olarak bu ayrımda başlar.

Kendinize basit bir soru sorun: Bu defteri açtığımda ne hissediyorum? Merak mı, yoksa hesap verme korkusu mu? Cevap ikincisiyse bir sonraki bölüme geçin.

Dikkat: Bu bir teşhis değildir; yalnızca kendinizi gözlemlemeniz için bir kontrol listesidir.

Takıntıya Dönüştüğünü Gösteren Somut İşaretler

Takıntı soyut bir kavram gibi görünür ama davranışta somut izler bırakır. Aşağıdaki tablo, günlüğün hangi noktada işlevini yitirdiğini karşılaştırmalı olarak gösteriyor.

Bu işaretlerden iki ya da üçünü kendinizde görüyorsanız, günlüğü bir süre bırakmayı düşünün. Tek bir işaret her zaman sorun demek değildir; önemli olan bu davranışların sıklığı ve size verdiği sıkıntıdır.

Bir de şu var: Günlük tutmayı bırakmak başarısızlık değildir. Bir aracın size iyi gelmediğini fark etmek, onu kullanmaya devam etmekten daha akıllıca bir tercihtir. Aynı mantık kalori takibinin kime uygun olduğu sorusunda da geçerli.

Gözlem aracı olarak günlükSuçlama aracına dönüşen günlük
Öğünü olduğu gibi yazarsınızÖğünü 'iyi' ya da 'kötü' diye etiketlersiniz
Açlık düzeyini ve ruh halini not edersinizSadece yediklerinizi ve pişmanlığınızı yazarsınız
Bir öğünü kaçırınca merak edersinizBir öğünü kaçırınca rahatlarsınız
Defteri açmak sakin bir rutindirDefteri açmak gerginlik yaratır

Kaygı Yükseldiğinde İlk Adım: Günlüğü Durdurun

Günlüğü bırakmak için 'doğru zamanı' beklemeyin. Kaygı yükseldiyse zaman zaten gelmiş demektir.

Uygulanabilir bir ara verin: defteri görünür bir yere kaldırın, telefonunuzdaki not uygulamasını arşivleyin. Bir hafta boyunca hiçbir öğünü kaydetmeyin. Bu sürede ne yediğinizi unutmanız gerekmiyor; sadece kaydetmeyin.

Ara verirken kendinize bir soru sorun: Günlük tutmadığım bu günlerde yemekle ilgili düşüncelerim azaldı mı, arttı mı? Cevap 'azaldı' ise günlük size iyi gelmiyordu. Cevap 'arttı' ise kaygının kaynağı günlükten bağımsız olabilir; bunu bir uzmanla konuşmak daha doğru olur.

Bu dönemde suçluluk duygusu sık sık geri gelebilir. 'Bugün ne yediğimi yazmadım, her şey kontrolden çıktı' hissi tanıdıktır. Bu his geçicidir. Kontrol ihtiyacının kendisi, kaygının asıl yakıtıdır.

Ara verirken kendinize bir şey daha hatırlatın: Beslenme alışkanlıklarınız bir deftere bağlı değil. Defter olmadan da düzenli öğün yiyebilirsiniz.

Uzmana Danışmayı Geciktirmemeniz Gereken Durumlar

Bazı durumlar kendi başınıza çözebileceğiniz bir mola meselesi değildir. Öğün atlamayı planlı hale getirdiyseniz, yemek sonrası kusma ya da aşırı egzersizle telafi etme davranışı başladıysa, kilo kaybınız hızlandıysa ve bunu durduramıyorsanız bir uzmana başvurun.

Bunların yanında, yemek yemeyi tamamen ertelemeye başladıysanız ya da günlük kayıtlarınızı gizlice tutuyorsanız da aynı şey geçerli. Gizlilik, utanç duygusunun işaretidir. Utanç ise yeme davranışını daha da karmaşık hale getirir.

Kronik bir hastalığınız varsa, ilaç kullanıyorsanız ya da hamile veya emziriyorsanız, beslenme düzeninizdeki her değişikliği doktorunuza ya da diyetisyeninize sormadan uygulamayın. Bu, günlük tutmak için de geçerli.

Yeme bozukluğu öykünüz varsa günlük tutmak riskli olabilir. Bu durumda yeme bozukluğu öyküsü olanların kalori sayması konusunu bir uzmanla birlikte değerlendirmeniz daha güvenli olur.

Uzmana Giderken Ne Götürmeli?

Bir uzmana başvurduğunuzda elinizde somut bir şey olsun. Günlüğü tamamen silmeniz gerekmiyor; son iki haftanın kayıtları, yaşadığınız kaygıyı anlatmanın en kısa yoludur.

Şunları not edin: Hangi öğünlerde gerginlik yaşıyorsunuz, günlüğü açtığınızda nabzınız ya da omuz gerginliğiniz değişiyor mu, hangi durumlarda kaydı gizleme ihtiyacı duyuyorsunuz? Bu soruların cevapları, uzmanın durumu daha hızlı anlamasına yardımcı olur.

Görüşmede şu cümleyi kurmaktan çekinmeyin: 'Yemek günlüğü bende kaygı yaratıyor, bunu nasıl yöneteceğimi bilmiyorum.' Bu açık bir başlangıçtır. Uzman, günlüğü tamamen bırakmanızı ya da farklı bir biçimde tutmanızı önerebilir.

Unutmayın: Günlük bir araçtır, bir ölçüt değil. Size iyi gelmiyorsa değiştirilebilir. Kalori takibi stres yaptığında izlenecek yol da benzer bir mantığa dayanır.

Günlüğü Bıraktıktan Sonra Farkındalığı Nasıl Sürdürürsünüz?

Günlüğü bırakmak, farkındalığı da bırakmak anlamına gelmez. Defter yerine birkaç basit alışkanlık koyabilirsiniz.

Öğün öncesinde üç saniyelik bir duraklama yapın. Kendinize sorun: Şu an ne kadar açım, on üzerinden kaç? Bu tek soru, günlüğün üçüncü sütununun yerini tutar.

Yemek sonrası ruh halinizi bir kelimeyle etiketleyin. 'Sakin', 'gergin', 'yorgun', 'mutsuz' gibi. Bunu bir deftere yazmanız gerekmiyor; akılda tutmak yeterli.

Haftada bir kez, beş dakikalık bir geriye bakış yapın. Hangi günler daha zor geçti, o günlerde ne oldu? Bu kısa değerlendirme, uzun kayıtlara ihtiyaç duymadan kalıpları görmenizi sağlar.

Bu alışkanlıklar sizi zorluyorsa, onları da bırakın. Farkındalık baskıyla değil, merakla büyür. Stres yemesini nasıl fark edeceğiniz de aynı merakla başlar.

Sonraki adım: Bu hafta günlüğü kapatın ve yalnızca öğün öncesi açlık düzeyinizi fark etmeye çalışın. Kaygı devam ederse bir uzmandan randevu alın.

Bu yazının dayandığı soru

Sıkça sorulan sorular

Yemek günlüğü tutmak işe yarar mı?

Evet, doğru kullanıldığında ne zaman, ne kadar ve hangi duyguyla yediğinizi fark etmenizi sağlar. Ancak suçlama aracına dönüşüyor ya da kaygı yaratıyorsa bırakmak ve uzmana danışmak daha doğru olur.

Günlüğü bırakınca kilo kontrolünü kaybeder miyim?

Kaybetmeniz gerekmiyor. Öğün öncesi açlık düzeyinizi fark etmek ve yemek sonrası ruh halinizi bir kelimeyle etiketlemek, defterin yerini tutabilir. Bu alışkanlıklar da zorluyorsa bir uzmanla birlikte yeni bir yol belirleyin.

Aynı konudaki diğer yazılar

Bu kategoride diğer yazılar

Bilmeniz gerekenler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor ya da diyetisyen tavsiyesinin yerini tutmaz. Kronik hastalığınız varsa, ilaç kullanıyorsanız, hamile ya da emziriyorsanız uygulamadan önce uzmanınıza danışın. Sonuçlar kişiden kişiye değişir.