Rehberler

Böbrek Hastalarında Su İçmek Neden Riskli Olabilir?

Böbrek hastalarında fazla ya da eksik sıvı alımının risklerini, şişlik ve ani kilo artışı gibi uyarı belirtilerini öğrenin.

Yayın:

Ahşap masada sade bir bardak su ve yanında küçük yeşil bir bitki, yumuşak sabah ışığı
Kısa cevap
  • Sıvı hedefinizi kendiniz belirlemeyin; doktorunuz ve diyetisyeninizle birlikte netleştirin.
  • Ayaklarda şişlik, ani kilo artışı ya da nefes darlığı fark ettiğinizde vakit kaybetmeden başvurun.

Sabah kalkıp tartıya çıkıyorsunuz, dün 74 gelmiştiniz, bugün 75,5. Panik yok; ama görmezden de gelmeyin. Çoğu kişi bu farkı akşam yediği tuzlu yemeğe yorar, geçer der. Böbrek yetmezliği olan biri için bu fark, bir gecede vücutta biriken sıvının işareti olabilir. Aynı şekilde 'bol su içmek herkese iyi gelir' cümlesi de herkes için doğru değil. Kalp ve böbrek hastalığı bir arada olduğunda sıvı dengesi ince bir çizgiye dönüşür: azı da riskli, çoğu da. Bu yüzden sıvı alımınızı tahminle değil, ölçüm ve takip ile yönetmeniz gerekir.

Neden Herkes İçin Geçerli Bir Su Kuralı Yok?

Sağlıklı bir böbrek, fazla sıvıyı süzer ve idrarla atar. Böbrek yetmezliğinde bu süzme kapasitesi düşer. İçtiğiniz su vücuttan çıkmadığında damarlarda ve dokularda birikir; buna sıvı yüklenmesi denir.

Kalp yetmezliği tabloya eklendiğinde iş daha da incelir. Kalp yeterince pompalayamazsa, böbrekler gelen kanı az algılar ve sıvıyı tutmaya yönelir. İki hastalık birbirini besler.

Peki ne kadar içmeli? Bu sorunun tek bir cevabı yok. Miktar; vücut ağırlığınıza, idrar çıkışınıza, kullandığınız ilaçlara ve şişliğinize göre değişir. Doktorunuz bu nedenle size özel bir günlük sıvı hedefi verir.

Kendi kendinize 'çok su içersem böbreklerim yıkanır' diye düşünmeyin. Böbrek yetmezliğinde bu yaklaşım nefes darlığına kadar giden tablolara yol açabilir. Tersini yapıp sıvıyı tamamen kesmek de doğru değil; bu kez dehidratasyon ve tansiyon düşüklüğü riski doğar.

Sıvı hesabına yalnızca bardaktaki su girmez. Çay, kahve, çorba, ayran, meyve suyu ve hatta bazı meyvelerin suyu da bu hesaba dahildir. Günlük sıvı hedefinizi netleştirmek için günlük sıvı hedefi nasıl belirlenir başlığına göz atabilirsiniz.

Dikkat: Sıvı kısıtlaması size verilmişse, miktarı kendi kararınızla artırıp azaltmayın; önce hekiminize danışın.

Fazla Sıvının Vücutta Biriktiğini Gösteren İşaretler

Sıvı yüklenmesi sessizce başlar. İlk ipucu genellikle tartıdır. Kısa sürede, örneğin birkaç gün içinde aç karnına kilonuzda belirgin bir artış varsa bu, yağ değil sıvı olabilir.

Ayakkabılarınız akşam saatlerinde sıkmaya başlıyorsa, parmaklarınızda yüzük izi kalıyorsa dikkat edin. Ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik, parmakla bastırıldığında çukur kalan bir izle kendini gösterir.

Nefes darlığı daha ciddi bir işarettir. Özellikle yatınca artan, yastık sayısını çoğaltma ihtiyacı doğuran nefes darlığı, sıvının akciğerlere doğru ilerlediğini düşündürebilir. Böyle bir durumda beklemeyin.

Yüz ve göz kapaklarında sabah şişkinliği, karın bölgesinde dolgunluk hissi, hızlı kilo alımıyla birlikte tansiyonun yükselmesi de tabloya eklenebilir.

Kontrol yöntemi basit: her sabah aynı saatte, tuvalete gittikten sonra, aynı kıyafetle tartılın. Sonucu bir deftere ya da telefonunuza not edin. Tek bir günün verisi yanıltır; siz eğilimi izleyin.

  • Sabah aç karnına, tuvalet sonrası, aynı koşullarda tartılın ve not alın.
  • Ayak bileklerinizi her akşam kontrol edin; şişlik ve iz olup olmadığına bakın.
  • Nefes darlığı, yatınca artan öksürük ya da hızlı kilo artışında hemen başvurun.

Tuz, Susuzluk ve İlaç Düzeni: Birbirine Bağlı Üç Konu

Sıvıyı tutan şey yalnızca içtiğiniz su değil. Tuz, vücutta suyu tutar. Fazla tuzlu bir öğün, sıvı hedefinizi aynı tutsanız bile şişliği artırabilir. Bu yüzden sıvı hesabı ile tuz düzeni ayrı düşünülemez.

İdrar söktürücü ilaçlar da denklemin parçası. Bu ilaçlar sıvı atımını artırır; doz ve zamanlama değiştiğinde vücudun dengesi de değişir. Kendi başınıza doz atlamayın, ilacı bırakmayın.

Susuzluk hissi güvenilir bir rehber değildir. Bazı hastalarda susuzluk geç gelir, bazılarında ise ağız kuruluğu başka bir nedene bağlıdır. Bu nedenle hedefinizi hislerinize göre değil, ölçüye göre ayarlayın.

Pratik bir yol: günlük sıvı hedefinizi bir sürahiye koyun ve gün içinde oradan için. Böylece ne kadar kaldığını görürsünüz. Bardağı her dolduruşta tahmin etmek yerine ölçülü ilerlemek işinizi kolaylaştırır.

Sıvı kısıtlaması olan biri için gece susuzluğu ayrı bir zorluktur. Akşam saatlerinde tuzlu ve baharatlı yemekten kaçınmak, ağzınızı kurutmayacak şekilde az miktarda suyu gün içine yaymak yardımcı olabilir. Bu konuda gün içinde su içmek gece susuzluğunu azaltır mı sorusunun cevabı işinize yarayabilir.

Kalp ve böbrek hastalığı birlikteyse hangi içeceğin, ne zaman ve ne kadar alınacağını kalp ve böbrek hastalarında sıvı tüketimi rehberinde daha ayrıntılı bulabilirsiniz.

Dikkat: Kronik hastalığı olan, ilaç kullanan, hamile ya da emziren okuyucuların sıvı düzenini uygulamadan önce doktoruna veya diyetisyenine danışması gerekir.

Az İçmenin de Kendi Riskleri Var

Sıvı kısıtlaması denince akla yalnızca 'fazla içmemek' gelir. Oysa aşırıya kaçan kısıtlama da sorun çıkarır.

Yetersiz sıvı alımında ağız kuruluğu, baş dönmesi, halsizlik ve koyu renkli idrar görülebilir. Tansiyon düşebilir, özellikle ayağa kalkarken başınız dönebilir.

Bazı hastalarda sıvıyı çok kısmak böbrek fonksiyonlarını olumsuz etkiler. Bu nedenle 'ne kadar az, o kadar iyi' diye bir kural yok. Hedef, size verilen aralıkta kalmaktır.

Sıcak havalarda, ateşli bir hastalıkta ya da ishal durumunda vücudun sıvı ihtiyacı değişir. Böyle günlerde hedefinizi kendi başınıza değiştirmeyin; doktorunuza danışın.

Bir diğer yaygın hata: meyve ve sebzelerin suyunu hesaba katmamak. Karpuz, salatalık, kavun gibi sulu besinler günlük sıvı yükünüze katkı yapar. Bu nedenle sıvı hesabınızı yaparken tabağınızdakileri de düşünün. Merak ediyorsanız sadece meyve ve sebze yiyerek su ihtiyacı karşılanır mı sorusu bu konuya açıklık getirebilir.

Kendinize Uygun Takip Düzenini Kurmak

Bir hafta boyunca basit bir kayıt tutun. Her gün içtiğiniz sıvı miktarını, sabah kilosunu ve akşam ayak bileği kontrolünüzü not edin. Bu kayıt, doktorunuzla konuşurken elinizde somut bir veri olur.

Tartıyı günün aynı saatinde kullanın. Farklı saatlerdeki ölçümler yanıltıcıdır. Kıyafet değişikliği bile birkaç yüz gram fark yaratabilir.

İdrar çıkışınızı da gözlemleyin. Gün içinde ne sıklıkta ve ne kadar idrara çıktığınız, sıvı dengesinin önemli bir göstergesidir. Azalma fark ederseniz bunu not edin.

Sıvı hedefinizle birlikte tuz düzeninizi ve ilaç saatlerinizi de aynı defterde tutmak, tabloyu bütün olarak görmenizi sağlar. Doktorunuz ve diyetisyeniniz bu bilgilerle size daha isabetli bir plan çizebilir.

Bir sonraki adımınız şu olsun: bugün akşam ayak bileklerinizi kontrol edin, yarın sabah aç karnına tartılın ve sonucu not edin. Bir hafta sonra bu kayıtla doktorunuza başvurun. Sıvı hedefinizi birlikte netleştirin. Böbrek hastalığı olanların beslenmesini genel olarak nasıl düzenleyebileceğini merak ediyorsanız böbrek hastalığı olanlar beslenmelerini nasıl ayarlamalı başlığına göz atabilirsiniz.

Bu yazının dayandığı soru

Sıkça sorulan sorular

Böbrek ve kalp hastalığı olanlar sıvı alımını nasıl ayarlamalı?

Doktorunuz sıvı miktarını sınırlayabilir; bu miktar kişiye göre değişir. Kendi başınıza fazla su içmek ya da sıvıyı tamamen bırakmak tehlikeli olabilir. Günlük hedefi, tuz ve ilaç düzenini doktorunuz ve diyetisyeninizle birlikte belirleyin; ani kilo artışı, ayaklarda şişlik ve nefes darlığında hemen başvurun.

Sıvı hedefimi kendim belirleyebilir miyim?

Hayır, bu kararı tek başınıza vermeyin. İdrar çıkışınız, kullandığınız ilaçlar ve şişliğiniz hesaba katılmadan belirlenen bir miktar size uymayabilir. Ölçümlerinizi not edip doktorunuzla ve diyetisyeninizle birlikte hedefi netleştirin.

Aynı konudaki diğer yazılar

Bu kategoride diğer yazılar

Bilmeniz gerekenler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor ya da diyetisyen tavsiyesinin yerini tutmaz. Kronik hastalığınız varsa, ilaç kullanıyorsanız, hamile ya da emziriyorsanız uygulamadan önce uzmanınıza danışın. Sonuçlar kişiden kişiye değişir.